อาการปวดเข่าเป็นปัญหาที่พบได้ทุกวัย ตั้งแต่นักกีฬา คนทำงานที่ต้องยืนหรือเดินนาน ไปจนถึงผู้สูงอายุ แม้อาการจะดูคล้ายกัน แต่ "ตำแหน่งของอาการปวด" ลักษณะการปวด อาการร่วม และช่วงเวลาที่ปวด สามารถเป็นเบาะแสสำคัญว่ากำลังมีปัญหาจากการบาดเจ็บ การอักเสบ หรือโรคข้อเข่าเสื่อมได้ บทความนี้สรุปสัญญาณที่พบบ่อย เพื่อช่วยให้สังเกตอาการได้เบื้องต้นและตัดสินใจได้ว่าเมื่อใดควรพบแพทย์
อาการปวดเข่าแบบไหน อาจบอกโรคหรือภาวะอะไรได้บ้าง
1) ปวดเข่าแบบค่อยๆ เป็นมากขึ้น โดยเฉพาะเวลาเดิน ขึ้นลงบันได หรือยืนนาน
อาการลักษณะนี้พบได้บ่อยในภาวะข้อเข่าเสื่อม ซึ่งมักเกิดจากการสึกของกระดูกอ่อนในข้อ ทำให้มีอาการปวด ตึง ขยับข้อได้ไม่สุด และอาจมีเสียงกรอบแกรบเวลาเคลื่อนไหว ผู้ป่วยบางรายจะรู้สึกฝืดในช่วงเช้าหรือหลังจากที่นั่งนานๆ แล้วอาการจะค่อยๆดีขึ้นหลังจากเริ่มขยับเข่า
2) ปวดเข่าหลังบาดเจ็บเฉียบพลัน ได้ยินเสียง "ป๊อบ" เข่าบวมเร็ว หรือรู้สึกเข่าหลวม
อาจสัมพันธ์กับการบาดเจ็บของเอ็นเข่า เช่น เอ็นไขว้หน้า หรือเกิดหมอนรองข้อเข่าฉีกขาด โดยมักพบหลังเล่นกีฬา การบิดตัวเร็ว การกระโดดลงผิดท่า หรืออุบัติเหตุ หากมีอาการลงน้ำหนักไม่ได้ เข่าไม่มั่นคง หรือเหยียดเข่าไม่สุด ควรรีบพบแพทย์เพื่อประเมินอาการ
3) ปวดบริเวณด้านหน้าหัวเข่าหรือใต้ลูกสะบ้า โดยเฉพาะเวลาเดินขึ้นลงบันได วิ่ง หรือย่อตัว
อาจเกี่ยวข้องกับเส้นเอ็นสะบ้าอักเสบ กลุ่มอาการปวดรอบลูกสะบ้า หรือเกิดจากการใช้งานซ้ำๆ มากเกินไป มักพบในผู้ที่ออกกำลังกาย วิ่ง กระโดด หรือทำกิจกรรมเร็วเกินไป
4) ปวดเข่า และ บวม แดง ร้อน
อาจเกิดจากถุงน้ำรอบข้ออักเสบ การอักเสบจากโรคข้อ หรือในบางรายอาจเป็นการติดเชื้อในข้อ ทำให้เยื่อหุ้มข้ออักเสบและปวดจะมากเวลาขยับข้อ ซึ่งถือเป็นภาวะที่ต้องได้รับการประเมินอย่างเร่งด่วน โดยเฉพาะหากมีไข้ร่วมด้วย
5) ปวดเข่าทั้งสองข้างร่วมกับข้อเข่าฝืด โดยเฉพาะตอนเช้า
โดยอาจจะมีข้ออื่นร่วมด้วย เช่น ข้อนิ้วมือทั้ฃสองข้าง อาจเป็นสัญญาณของโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์หรือโรคข้ออักเสบชนิดอักเสบอื่นๆ ซึ่งมักไม่ได้เกิดจากการใช้งานอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับกระบวนการอักเสบของร่างกาย
6) ปวดเข่าแบบปวดมากเฉียบพลัน บวม ร้อน แดง โดยไม่มีอุบัติเหตุชัดเจน
อาจเป็นสัญญาณของภาวะข้ออักเสบจากผลึก เช่น โรคเกาต์ หรือการติดเชื้อในข้อ โดยเฉพาะเมื่อมีอาการปวดรุนแรงจนขยับข้อไม่ได้ หรือมีไข้ร่วมด้วย
สัญญาณอันตรายที่ไม่ควรรอดูอาการ
- ลงน้ำหนักที่ขาไม่ได้ หรือรู้สึกว่าเข่าทรุด หลวม หรือพับ
- เข่าบวมมากทันทีหลังบาดเจ็บ หรือมีรูปร่างผิดรูป
- เหยียดหรืองอเข่าไม่ได้เต็มที่ หรือเข่าล็อก
- ปวดรุนแรงหลังอุบัติเหตุ เช่น เกิดจากการล้ม หรือ การบิดเข่า
- เข่าบวม แดง ร้อน ร่วมกับมีไข้ หนาวสั่น หรืออ่อนเพลีย
- ปวดมากขึ้นต่อเนื่อง รบกวนการนอน หรือใช้ชีวิตประจำวันลำบาก
หากมีอาการข้างต้น ไม่ควรซื้อยารับประทานต่อเนื่องเองหรือฝืนใช้งานข้อเข่า เพราะอาจทำให้การบาดเจ็บรุนแรงขึ้น และทำให้การรักษาซับซ้อนมากขึ้น การตรวจร่างกายร่วมกับเอกซเรย์ อัลตราซาวด์ หรือ MRI อาจจำเป็นในบางกรณีเพื่อระบุสาเหตุที่แท้จริง
ดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อเริ่มปวดเข่า
ในกรณีที่อาการไม่รุนแรงและไม่มีสัญญาณอันตราย อาจเริ่มดูแลตัวเองด้วยการพักกิจวัตรที่เกิดกระตุ้นให้เกิดอาการ ประคบเย็นในช่วงที่ปวดหรือบวม ยกขาสูงเมื่อพัก และค่อยๆ กลับไปทำกิจกรรมแบบเกิดแรงกระแทกต่ำ เช่น เดินช้า ปั่นจักรยานเบาๆ หรือว่ายน้ำ การควบคุมน้ำหนักและเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อต้นขาและสะโพก ยังช่วยลดแรงกดที่ข้อเข่าและลดโอกาสอาการกลับเป็นซ้ำได้
อย่างไรก็ตาม หากปวดเข่านานเกิน 1–2 สัปดาห์ หรือกลับมาเป็นซ้ำบ่อยครั้ง ควรพบแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพราะการรักษาที่ตรงจุด จะช่วยลดโอกาสข้อเสื่อมเร็ว ลดภาวะแทรกซ้อน และช่วยให้กลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติเร็วขึ้น
Reference
Mayo Clinic. Knee pain: Symptoms and causes.
Mayo Clinic. Knee pain: When to see a doctor.
NHS. Knee pain.
Cleveland Clinic. Knee Pain: What It Is, Causes, Treatment & Relief.
American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Arthritis of the Knee.
Hospital for Special Surgery (HSS). Knee Pain Conditions, Causes, Symptoms, Treatments.
Related Service : ศูนย์ผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกและข้อเข่า
นพ. ภูปเอกภ์ อิงคภาวัฏร
ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ